Khu lăng mộ đá cổ của bá hộ giàu nhất Sài Gòn xưa

13/07/2018

Ngôi mộ đá cổ án ngự trong một con ngõ nhỏ thuộc đường Phú Thọ Hòa, quận Tân Phú, TP.HCM. Mộ được làm bằng đá nguyên khối, có lan can đá, mái che, họa văn trên mộ được điêu khắc công phu. Thi hài trong lăng mộ đá này là vợ chồng ông Lý Tường Quan, hay người xưa còn gọi là bá hộ Xường, ông là một trong ba người giàu có nhất Nam kỳ lục tỉnh.

khu lăng mộ đá cổ

Chân dung một thương gia giàu có

Lý Tường Quan sinh năm 1842, mất năm 1896, tự Phước Trai. Cha ông là một người Hoa sang Việt Nam lập nghiêp, sau khi lấy vợ người Việt cha ông sinh được 4 người con. Ông là người con trai thứ 3 sinh ra tại Gia Định.

Lý Tường Quan là người có tài, thông minh và ham học. Ông nói và tinh thông tiếng Việt, tiếng Hoa, tiếng Pháp. Hội người Hoa ở Chợ lớn đã bầu ông là bang chủ Tiều Châu. Ông được Người Pháp mời làm thông ngôn, sau đó ông kiêm luôn bang chủ của cả 7 bang người Hoa.

Nghề thông ngôn thời pháp thuộc không là chỉ phiên dịch. Người làm thông biết được nhiều thông tin cơ mật, từ đó khả năng tiến thân vào bộ máy chính quyền Pháp là đơn giản.

Lý Tường Quan hiểu rõ vấn đề đó nhưng với tính cách ngay trực, ông không muốn tiến thân bằng con đường quan lộ. Vì vậy năm 30 tuổi ông bỏ làm thông ngôn, trở về đời sống dân thường và theo đuổi nghề buôn bán và từ đây ông đã chở thành người giàu thứ 3 tại Nam kỳ lục tỉnh.

Khu lăng mộ đá cổ của vợ chồng bá hộ Xường 

Khu lăng mộ đá của vợ chồng bá hộ Xường không to lớn nguy nga, nép mình trong con hẻm nhỏ, ngôi mộ mang đậm nét kiến trúc cổ Trung Hoa. Ngôi mộ nằm trong nhà mồ ngay chính giữa có cửa vòm, hai bên cửa là cặp liễn chữ Hán.

Mộ bằng đá xanh hình chữ nhật 3,4x2,2m, dày 0,3m, nhô cao 0,8m. Đứng trước mộ là 2 tượng người bằng đá, một nam một nữ, mang tên là Lương Phước Thắng và Kiều Thoại Hương. 

Hương án được đặt ở giữa bên trên có lư hương. Tất cả đều bằng đá được chạm khắc công phu. Bia trước cũng bằng đá dựng sát ngôi mộ. Trên bia có ba hàng chữ Hán ghi lại phần mộ của ông Lý Tường Quan kèm theo danh tánh các con cùng lập mộ.

Phía sau mộ là một tấm bia lớn được dựng rất trang trọng. Hai bên là liễn đối. Trên bia có khắc hơn 300 chữ Hán với nội dung ghi lại tiểu sử và sự nghiệp của ông Lý Tường Quan. Trước bia còn có tấm hình thờ.

Mộ bà Nguyễn Thị Lâu - vợ ông Lý Tường quan - được xây dựng ngoài trời bên cạnh nhà mồ. Mộ có tường bao quanh, có bia trước bia sau. Tất cả đều bằng đá kiên cố và rất mỹ thuật.

Quần thể nhà mồ và mộ của ông bà Lý Tường Quan đều là di sản quý giá về nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc và chạm khắc trang trí của Việt Nam giai đoạn cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20.

Ngoài ngôi cổ mộ, trên đường Hải Thượng Lãn Ông (phường 14, quận 5) còn có ngôi từ đường của dòng họ Lý. Sinh thời, căn nhà này là nơi ông bà Lý Tường Quan và các con sinh sống. Hiện cả ngôi mộ và nhà từ đường đều được công nhận là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp thành phố.

Mặc dù đã được công nhận là di tích nhưng mặt tiền và trong sân nhà từ đường dòng họ Lý đã bị nhiều người buôn bán chiếm dụng. Khi chúng tôi có mặt, còn trong giờ làm việc nhưng cửa từ đường đóng chặt. Phải khó khăn lắm những người bên trong mới mở cửa cho chúng tôi vào bên trong ghi hình.